Stevan Aleksić

Stevan Aleksić, AUTOPORTRET U KAFANI, oko 1904, ulje na platnu, 77.6x79.7cm, GMS/U 2407, Galerija Matice Srpske, Novi Sad

Stevan Aleksić, AUTOPORTRET U KAFANI, oko 1904, ulje na platnu, 77.6×79.7cm, GMS/U 2407, Galerija Matice Srpske, Novi Sad

 

Stevan Aleksić
(Arad, 1876. ‒ Modoš, 1923)

Stvarajući autentična dela simbolističke poetike Stevan Aleksić je među prvima u srpsko slikarstvo uveo ideje simbolizma. Uradio je čitavu seriju autoportreta tipa memento mori, prikazujući sebe u kafanskom miljeu. Jedan od prvih je Autoportret u kafani iz oko 1904. godine i moglo bi se pretpostaviti da je poslužio kao prototip za navedeni tip autoportreta.
Umetnik je prikazao sebe u kafani, svom omiljenom ambijentu, kako sedi za kafanskim stolom, dok su pred njim, na zgužvanom čaršavu, sa naturalističkom detaljnošću prikazani boca vina, čaša, duvan i kutija šibica kao nerazdvojni inventar tog opskurnog ambijenta. Iz zatamnjene pozadine pomaljaju se radoznala lica, portreti Aleksićevih modoških poznanika, učenika ili saradnika. Nasmejani slikar sa čašom vina u ruci nazdravlja posmatraču, dok mu kostur na uho svira violinu. Figura samrtnog svirača ima ulogu tumača moralizatorske opomene o prolaznosti života, ali se na osnovu njegovog, kao i slikarevog osmeha, može zaključiti da se ova prolaznost tumači u pretežno hedonističkom ključu − govori o uzaludnosti, prolaznosti i tragičnoj iluzornosti ljudskog življenja.
Ako se ima u vidu Aleksićevo školovanje u Minhenu izvesno je da je na pojavu ove teme uticalo veliko interesovanje slikara simbolističkog kruga za proučavanje sopstvenog lika. Sasvim slični modeli autoportreta sa simbolikom prolaznosti života prisutni su kod Aleksićevih savremenika u Minhenu − Arnolda Beklina i Lovisa Korinta.
Stevan Aleksić spada među slikare u srpskoj istoriji umetnosti koji su često, u procesu samoispitivanja i autobiografske introspekcije, prikazivali životna raspoloženja na sopstvenom licu, transponujući ih likovnim sredstvima u raznovrsne i promišljeno građene umetničke kontekste. Njegovi autoportreti, na kojima prati svoj lik od najranije mladosti pa do pred kraj života, predstavljaju jednu od najobimnijih i najraznovrsnijih celina ovog žanra u srpskoj umetnosti.

Autor teksta: msr Snežana Mišić, viši kustos Galerije Matice srpske

stevan_aleksic_autoportret_-_copy

Stevan Aleksić, Autoportret, 1918, inv.br.133, ulje na platnu, 59.5x45cm, sign: D/d: Alexitz.1918. vl. Narodni muzej Zrenjanin

 

Ovaj „Autoportret“ je u Narodni muzej Zrenjanin dospeo putem otkupa od ing. Joce Jagodića 1949. godine. Stevan Aleksić slika najveći broj autoportreta (oko 100)  u istoriji srpske umetnosti. Često ih aranžira kao žanr-scene sa krčmom kao najčešćim mestom zbivanja. Na njima kao suprotnost njegovom veselom osmehu se javlja smrt koja svira na violini za šta su mu uzor bili autoportreti minhenskog slikara XIX veka Arnolda Beklina. U svojim autoportretima Aleksić je najbolje izrazio  svoja intimna raspoloženja, osećajnost i iskrenost. Za razliku od „kafanskih“ autoportreta koji imaju sve odlike žanra, oni na kojima se vidi samo slikarev lik bez suvišnih detalja su izuzetne studije različitih raspoloženja, stanja duha. Negde sebe prikazuje sa šeširom pa mu je veći deo lica zaklonjen dubokom senkom ili sa naočarima koje ne dozvoljavaju da se nasluti izraz u očima ili pak sa širokim osmehom dok sa čašom u ruci nazdravlja nevidljivom sagovorniku kao na ovom autoportretu u zrenjaninskom Narodnom muzeju. Preovlađuje crvenkasto-mrki ton, ili čak smeđi, kao sepija, sa tek po nekim maslinastim dodatkom, kao da se kolorit postepeno gasi.

Stevan Aleksić je rođen u Aradu 1876. u slikarskoj porodicu (otac Dušan i deda Nikola su takođe bili slikari). Osnovnu i građansku školu je završio u Aradu. Godine 1895. g odlazi u Minhen i uči u školi kod Hajnriha Knira, uglednog slikara i likovnog pedagoga, poreklom iz Pančeva. Upisuje potom Akademiju gde mu je profesor Nikolas Gizis. Otac mu umire 1900. pa on prekida studije u Minhenu i odlazi u Modoš gde je porodica došla iz Arada. Tamo se ženi učiteljicom Stefanijom Lukić. Prilično vremena je proveo dovršavanju i popravljanju očevih i dedinih ikonostasa (u selu Deski, u Aradu…) Radi zidno slikarstvo i ikonostase u Čakovu, Temišvaru, Vukovaru, u Sabornoj crkvi u Novom Sadu, u katoličkoj crkvi u Žigmonfalvi (Lukićevu), u crkvi u Modošu, u Preobraženskoj crkvi u Pančevu, u Gradnuličkoj crkvi u Zrenjaninu….

Otvara atelje u Modošu a njegovi učenici su bili Slavko Gigić, Vasa Poporišac, Janoš Ajh. Portretiše skoro ceo Modoš (seljake, sveštenike, profesore, trgovce…) Odlike njegovog slikarstva: sam traži svoj slikarski stil i izraz. Na ikonama gde se nije pridržavao šablona, dolazi do izražaja njegov pravi talenat. Njegovo slikarstvo je neka vrsta prelaza od akademizma u impresionizam. Slika impresionističkom tehnikom, ali mu boje nisu impresionističke. Udaljen je od avangardnih tokova razvoja srpske umetnosti. Uradio je preko 200 štafelajnih slika, više od 20 crkvenih objekata sa mnoštvom zidnih slika i ikona…Jedan je od prvih predstavnika secesije kod nas i to onog njenog krila obojenog literaturom i mitom karakterističan za Nemačku. Životom i radom je bio vezan za pogranično područje Austro-ugarske monarhije, bez mnogo kontakata sa Beogradom. Stalno teži monohromiji; u njegovoj paleti preovlađuju varijacije sive i smeđe boje sa po nekim kolorističkim akcentima. Umro je 1923. u Modošu. Stefanija Aleksić je poklonila slikarevu zaostavštinu (slike, crteže i dokumenta) Narodnom muzeju u Zrenjaninu.

Podatke dostavila: Olivera Skoko, viši kustos-istoričar umetnosti,

rukovodilac Likovne zbirke Narodnog muzeja Zrenjanin

Autor fotografija: Dušan Marinković, msr, viši kustos-fotograf

17-jjj-061

Stevan Aleksić, Slikar sa svojim modelom, 1913, ulje na platnu, 48,5×31,7 cm., potpisano i datirano latiničnim slovima dole desno: S. Alexits – 913. Privatna kolekcija Đura Popovića, Novi Sad.